Biên giới lãnh thổ

Tin nổi bật:

- Việt Nam lần đầu tiên có Thẩm phán Toà án Quốc tế về Luật Biển.

- Các nước châu Âu ra tuyên bố tái khẳng định lập trường phản đối các hành động đơn phương làm thay đổi nguyên trạng ở Biển Đông, Biển Hoa Đông và eo biển Đài Loan.

- Tầm quan trọng của Phán quyết Tòa Trọng tài Biển Đông năm 2016 tiếp tục được nhấn mạnh.

------------------------------

I. Các sự kiện chính về vấn đề Biển Đông

1. Việt Nam lần đầu tiên có Thẩm phán Toà án Quốc tế về Luật Biển:

- Ngày 18/6, trong khuôn khổ Hội nghị lần thứ 36 các quốc gia thành viên Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (SPLOS 36) tại Trụ sở Liên hợp quốc ở New York, Mỹ, PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Anh, Phó Giám đốc Học viện Ngoại giao Việt Nam, đã trúng cử vị trí Thẩm phán Tòa án Luật Biển quốc tế (ITLOS) nhiệm kỳ 2026-2035 với số phiếu cao nhất khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Đây là lần đầu tiên Việt Nam ứng cử và có đại diện tại ITLOS kể từ khi Toà đi vào hoạt động năm 1996.[1]

- Ngày 19/6, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung trả lời phỏng vấn về việc lần đầu tiên Việt Nam có thẩm phán ITLOS. Bộ trưởng Lê Hoài Trung cho rằng, trong bối cảnh các vấn đề về biển và đại dương ngày càng đan xen và gắn kết sâu rộng với hòa bình, an ninh, phát triển bền vững, vai trò của các cơ chế tài phán quốc tế như ITLOS càng trở nên quan trọng. Việc PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Anh được các quốc gia thành viên Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS 1982) tín nhiệm bầu làm Thẩm phán ITLOS với số phiếu cao hàng đầu trong số các ứng cử viên thể hiện sự đánh giá tích cực của các quốc gia thành viên UNCLOS 1982, của cộng đồng quốc tế đối với mong muốn đóng góp của Việt Nam đối với việc đề cao và bảo đảm vai trò thượng tôn của luật biển quốc tế trong đời sống quốc tế, nhất là trong giai đoạn luật biển quốc tế có nhiều phát triển mới. Là quốc gia ven biển, Việt Nam có lợi ích gắn bó mật thiết với hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn, tự do hàng hải và phát triển bền vững. Việt Nam sẽ tiếp tục cùng các nước thúc đẩy việc tuân thủ đầy đủ UNCLOS 1982 với vai trò là “Hiến pháp của đại dương”, giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, tăng cường hợp tác biển, bảo vệ môi trường biển và sử dụng bền vững tài nguyên đại dương.[2]

- Ngày 19/6, Đại sứ quán Hà Lan tại Việt Nam đăng tin chúc mừng PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Anh được bầu làm Thẩm phán ITLOS; khẳng định, là những quốc gia gắn bó với biển, Việt Nam và Hà Lan cùng chia sẻ một niềm tin vững chắc rằng luật pháp quốc tế, cùng quyền tự do hàng hải mà luật pháp quốc tế bảo vệ, chính là nền tảng cho hòa bình, an ninh và thịnh vượng chung. Đại sứ quán Hà Lan tại Việt Nam bày tỏ vui mừng khi thấy Việt Nam có đại diện tại ITLOS, và mong muốn tiếp tục tăng cường hợp tác cũng như cam kết chung đối với luật pháp quốc tế trong những năm tới.[3]

- Ngày 19/6, Đại sứ quán Ấn Độ tại Việt Nam đăng tin chúc mừng PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Anh được bầu làm Thẩm phán ITLOS, bày tỏ Ấn Độ mong muốn tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Việt Nam nhằm thúc đẩy cam kết lâu dài của hai nước đối với chủ nghĩa đa phương và luật biển quốc tế.[4]

- Ngày 19/6, Đại sứ quán New Zealand tại Việt Nam đăng tin chúc mừng Việt Nam và PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Anh về việc được bầu làm Thẩm phán ITLOS, khẳng định New Zealand sẽ tiếp tục hợp tác chặt chẽ với Việt Nam để thực hiện hiệu quả UNCLOS 1982 và tăng cường trật tự pháp lý quốc tế trên biển, góp phần vào hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn và phát triển bền vững trên biển và đại dương.[5]

- Ngày 22/6, Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam đăng tải thông tin chúc mừng PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Anh được bầu làm Thẩm phán ITLOS; khẳng định  Pháp và Việt Nam ủng hộ trật tự quốc tế dựa trên luật lệ và tuân thủ UNCLOS 1982 trong các vấn đề hàng hải. Với tư cách là thẩm phán của ITLOS, PGS.TS Nguyễn Thị Lan Anh sẽ góp phần giải quyết các tranh chấp liên quan đến việc áp dụng công ước quốc tế này, trong bối cảnh xuất hiện những thách thức mới, đặc biệt là liên quan đến biến đổi khí hậu.[6]

2. Trung Quốc - Philippines tiếp tục căng thẳng về vấn đề Biển Đông:

- Ngày 17/6, Lực lượng Đặc nhiệm Quốc gia về biển Tây Philippines (Biển Đông) của Philippines cho biết, Trung Quốc đã di dời cấu trúc nổi nước này lắp đặt bên trong bãi cạn Scarborough. Việc di dời diễn ra sau khi Manila đệ trình công hàm phản đối ngoại giao chính thức và công khai cáo buộc Bắc Kinh sử dụng cấu trúc này để thu thập dữ liệu hàng hải của Philippines.[7]

- Ngày 22/6, Finacial Times đăng tải bài phỏng vấn Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilbert Teodoro, cho biết Manila lo ngại về các hoạt động gần đây của Trung Quốc xung quanh bãi cạn Scarborough, mức độ lo ngại cao hơn đáng kể so với trước đây. Philippines và các đồng minh cần nỗ lực hơn nữa nhằm nâng cao khả năng răn đe đối với Trung Quốc. Ông cho biết, Manila có kế hoạch mua sắm thêm vũ khí hiện đại như tên lửa Tomahawk, hệ thống Typhon và tàu khu trục. Đặc biệt, Bộ Quốc phòng nước này đang bắt đầu tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) vào các hệ thống quân sự để dự báo chính xác hơn các động thái từ Trung Quốc.[8]

- Ngày 23/6, South China Morning Post cho biết, 04 tàu chiến Trung Quốc đã đối đầu với một tàu hải quân Philippines gần bãi cạn Scarborough ngày 20/6, cùng ngày kết thúc Salaknib 2026, một cuộc tập trận quân sự chung kéo dài gần ba tháng với sự tham gia của hơn 7.000 binh sĩ từ Philippines, Mỹ, Nhật Bản, New Zealand và Australia.[9]

- Ngày 22/6, Bộ Ngoại giao Philippines ra tuyên bố bác bỏ cáo buộc của Trung Quốc về Phán quyết Trọng tài Biển Đông năm 2016. Philippines tái khẳng định Phán quyết mang tính chung thẩm và ràng buộc, đã trở thành một phần không thể tranh cãi của luật pháp quốc tế, mang lại sự rõ ràng về mặt pháp lý liên quan đến các quyền và đặc quyền hàng hải ở Biển Đông. Phán quyết này không và sẽ không bao giờ là bất hợp pháp, vô hiệu.[10]

- Ngày 24/6, Hội đồng Biển quốc gia Philippines ra Tuyên bố ủng hộ Bộ Ngoại giao Philippines, tái khẳng định lập trường về Phán quyết Trọng tài Biển Đông năm 2016, cho rằng Phán quyết mang tính bước ngoặt này sau 10 năm vẫn có hiệu lực pháp lý và tiếp tục định hướng chính sách biển của Philippines. Tuyên bố nhấn mạnh tầm quan trọng của Phán quyết không chỉ đối với Philippines mà với cả cộng đồng quốc tế, cho rằng đây là minh chứng cho thấy các tranh chấp quốc tế có thể được giải quyết bằng các biện pháp hòa bình và phù hợp với luật quốc tế.[11]

3. Phát biểu liên quan đến khu vực eo biển Đài Loan:

- Ngày 18/6, phát biểu tại buổi chiêu đãi các phóng viên nước ngoài tại Đài Loan, người đứng đầu Đài Loan Lại Thanh Đức khẳng định Đài Loan không phải là một phần của Trung Quốc. Về khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, ông Lại cảm ơn G7 đã tái khẳng định lập trường phản đối bất kỳ nỗ lực đơn phương nào làm thay đổi nguyên trạng ở Biển Hoa Đông, Biển Đông và eo biển Đài Loan, nhất là bằng vũ lực hoặc cưỡng ép; đồng thời thúc giục Trung Quốc từ bỏ việc bành trướng quân sự tại Biển Đông, Biển Hoa Đông và eo biển Đài Loan, từ bỏ việc sử dụng vũ lực đối với Đài Loan; Đài Loan sẵn sàng trao đổi và hợp tác với Trung Quốc nhằm thúc đẩy hòa bình và cùng thịnh vượng.[12]

- Ngày 24/6, Người Phát ngôn (NPN) Văn phòng các vấn đề Đài Loan của Quốc Vụ viện Trung Quốc Trương Hàm chỉ trích phát biểu của ông Lại Thanh Đức, khẳng định Đài Loan là một phần của lãnh thổ Trung Quốc. Cho rằng tình hình Biển Đông và Biển Hoa Đông nhìn chung ổn định, NPN Trương Hàm khẳng định lập trường ly khai và nỗ lực theo đuổi “Đài Loan độc lập” của Đảng Dân tiến của Đài Loan bằng cách dựa vào lực lượng và các phương tiện quân sự bên ngoài là nguồn gốc gây ra căng thẳng, bất ổn định ở eo biển Đài Loan.[13]

- Ngày 24/6, các Văn phòng Đài Bắc của Anh, Pháp và Đức ra Tuyên bố chung, bày tỏ quan ngại về các hoạt động mới của Trung Quốc ở phía Đông đảo Đài Loan đe dọa sự ổn định khu vực, tự do hàng hải và sự an toàn của vận tải biển quốc tế. Tuyên bố tái khẳng định lập trường phản đối bất kỳ hành động đơn phương nào làm thay đổi nguyên trạng, đặc biệt là bằng cách đe dọa hoặc sử dụng vũ lực.[14] Cùng ngày, người đứng đầu cơ quan ngoại giao Đài Loan Lâm Gia Long đã bày tỏ cảm ơn tới các Văn phòng của ba nước Anh, Pháp, Đức tại Đài Loan về việc đưa ra Tuyên bố chung này.[15]

- Ngày 25/6, trả lời câu hỏi của phóng viên đề nghị bình luận về Tuyên bố chung ngày 24/6 của ba nước Anh, Pháp, Đức, NPN Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn cho rằng, theo luật pháp Trung Quốc và luật quốc tế, bao gồm UNCLOS 1982, Trung Quốc có vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa ở vùng biển phía Đông đảo Đài Loan của Trung Quốc. Hoạt động tuần tra, thực thi pháp luật của Trung Quốc tại vùng biển này là hợp pháp. Các nước liên quan cần tôn trọng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, quyền và lợi ích biển của Trung Quốc, ngừng xuyên tạc sự thật. Các tổ chức liên quan không nên đưa ra tuyên bố không phù hợp với bản chất.[16]

- Ngày 25/6, NPN Bộ Quốc phòng Trung Quốc Trương Hiểu Cương chỉ trích Nhật Bản và Philippines đơn phương tiến hành cái gọi là đàm phán phân định biển mà bỏ qua Trung Quốc, cho rằng hành động này vi phạm nghiêm trọng luật quốc tế, bao gồm UNCLOS 1982, cũng như các chuẩn mực cơ bản trong quan hệ quốc tế, xâm phạm nghiêm trọng quyền và lợi ích biển của Trung Quốc. NPN Trương Hiểu Cương khẳng định, khu vực mà Nhật Bản và Philippines dự định phân định nằm ở phía Đông đảo Đài Loan của Trung Quốc, nơi Trung Quốc có vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa.[17]

4. Các tin tức liên quan khác:

Trung Quốc:

- Ngày 23/6, Hải quân Trung Quốc cho biết, một nhóm tác chiến thuộc tàu sân bay Liêu Ninh đã hoàn thành khóa huấn luyện tác chiến trên biển xa và trở về cảng vào ngày 22/6. Dựa trên yêu cầu của tác chiến thực tế trên biển xa, đơn vị này đã lên kế hoạch và tổ chức các cuộc diễn tập bao gồm các hoạt động giành ưu thế trên không và phòng không, tấn công trên biển, các hoạt động hỗ trợ và yểm trợ, cứu hộ toàn diện trên biển xa và sử dụng vũ khí thật, tại các vùng biển và vùng trời ở Biển Đông và Tây Thái Bình Dương.[18]

- Ngày 23/6, South China Morning Post cho biết, Trung Quốc cho biết nước này đã xây dựng tháp quan trắc môi trường cao nhất ở Biển Đông. Với chiều cao 100 mét, tòa tháp này cao gần gấp ba lần công trình cao nhất trước đây ở Biển Đông, được xây dựng để chịu được siêu bão với tốc độ gió trên 200 km/h (125 mph), sóng lớn, độ ẩm cao và độ mặn cao, được trang bị các cảm biến để thu thập dữ liệu thời gian thực liên tục về tốc độ gió, nhiệt độ, độ ẩm và áp suất không khí ở các độ cao khác nhau.[19]

Philippines và các đối tác:

- Ngày 18/6, Hải quân Philippines đã tham gia một cuộc tập trận phòng không bắn đạn thật cùng các tàu chiến của Singapore, Ý và Nhật Bản. Đây là một phần trong công tác chuẩn bị cho Cuộc tập trận Vành đai Thái Bình Dương (RIMPAC) 2026 sắp tới tại Hawaii.[20]

- Ngày 22/6, Hạm đội 7 Hải quân Mỹ cho biết, Lực lượng Vũ trang Philippines và Lực lượng Vũ trang Mỹ đã tiến hành một Hoạt động hợp tác hàng hải (MCA) trong vùng đặc quyền kinh tế của Philippines từ ngày 14-19/6. Hoạt động này thể hiện cam kết chung trong việc tăng cường hợp tác khu vực và quốc tế nhằm hỗ trợ một khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở; tập trung huấn luyện và trao đổi chuyên môn về chiến thuật cơ động ven bờ và tấn công đổ bộ, các chiến dịch kiểm tra, lên tàu, khám xét và bắt giữ (VBSS), hoạt động ngăn chặn trên biển, tìm kiếm cứu nạn và huấn luyện thực thi pháp luật trên biển.[21]

- Ngày 24/6, Times of India cho biết, Mỹ dự định cung cấp cho Philippines thiết bị tự hành dưới nước và trên mặt nước mang tên Ocean Aero Triton trị giá 13 triệu USD, nhằm tăng cường khả năng giám sát và nhận diện trên biển cho Philippines. Với khả năng thực hiện các nhiệm vụ giám sát tầm xa, các thiết bị này sẽ giúp lực lượng vũ trang Philippines theo dõi các tàu Trung Quốc tại Biển Đông.[22]

- Ngày 24/6, trả lời phỏng vấn độc quyền Straits Times, Ngoại trưởng Philippines Theresa Lazaro cho biết, trên cương vị Chủ tịch ASEAN 2026, Philippines quyết tâm hoàn tất Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) có tính ràng buộc pháp lý, coi đây là “món quà của ASEAN dành cho thế giới” nhằm ngăn chặn rủi ro gián đoạn hàng hải toàn cầu (tương tự khủng hoảng eo biển Hormuz). Manila phải dẫn dắt khối giải quyết các vấn đề cấp bách khác, bao gồm củng cố an ninh năng lượng khu vực và tìm kiếm giải pháp thực tiễn cho cuộc xung đột dai dẳng tại Myanmar. Ngoài ra, Chính phủ Philippines cần khéo léo cân bằng giữa đường lối ngoại giao mềm dẻo của Bộ Ngoại giao và lập trường quốc phòng cứng rắn trước Bắc Kinh.[23]

- Ngày 26/6, Bộ Ngoại giao Philippines đăng thông tin về hoạt động của đoàn Philippines tại Hội nghị SPLOS 36 từ ngày 15-19/6. Phát biểu tại Hội nghị, đoàn Philippines đã trích dẫn Phán quyết Tòa Trọng tài Biển Đông 2016, coi đây là kim chỉ nam cho các quốc gia về các vấn đề và mối quan ngại về biển. Philippines kêu gọi việc tuân thủ các quyết định và phán quyết được đưa ra hợp lệ thông qua các cơ chế giải quyết tranh chấp bắt buộc theo UNCLOS; nhấn mạnh các quyết định và phán quyết này mang lại lợi ích cho tất cả các quốc gia. Bên cạnh đó, Philippines bày tỏ ủng hộ đối với các cơ quan thực thi UNCLOS, cụ thể là ITLOS, Cơ quan quyền lực đáy đại dương (ISA) và Ủy ban Ranh giới ngoài thềm lục địa (CLCS).[24]

Malaysia:

- Bộ Quốc phòng Malaysia xác nhận phi đội máy bay không người lái (UAS) ANKA do Thổ Nhĩ Kỳ chế tạo sẽ không trang bị vũ khí. Quyết định này khẳng định ưu tiên của Kuala Lumpur vào các nhiệm vụ tình báo, giám sát và trinh sát (ISR) liên tục, thay vì các hoạt động không kích tấn công. Theo Bộ trưởng Quốc phòng Mohamed Khaled Nordin, các khí tài này nhằm tăng cường năng lực giám sát biển và nhận thức tình huống tại các vùng biển chiến lược nhạy cảm, đặc biệt là vùng đặc quyền kinh tế từ Sabah đến phía Nam Biển Đông.[25]

ASEAN:

- Ngày 18/6, ASEAN công bố Kế hoạch hành động tổng thể triển khai quan hệ đối tác chiến lược ASEAN - Nga (2026 - 2030). Theo Kế hoạch, hai bên nhất trí thúc đẩy hợp tác biển, an ninh và an toàn biển, tìm kiếm và cứu nạn, tự do hàng hải và hàng không, việc sử dụng biển hợp pháp, các hoạt động thương mại biển hợp pháp, không bị cản trở, việc thực hiện tự kiềm chế, không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực, giải quyết tranh cháp bằng các biện pháp hòa bình, phù hợp với luật quốc tế, bao gồm Hiến chương Liên hợp quốc và UNCLOS 1982.[26]

- Ngày 24/6, Đối thoại ASEAN - Canada đã diễn ra tại trụ sở Ban Thư ký ASEAN, Indonesia. Hai bên nhất trí tiếp tục tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực cùng quan tâm, trong đó có hợp tác biển; trao đổi quan điểm về một số vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm, bao gồm những thách thức do căng thẳng địa chính trị và an ninh năng lượng toàn cầu, tình hình tại Myanmar, Biển Đông và Trung Đông.[27]

- Ngày 26/6, Diễn đàn ASEAN - Nhật Bản lần thứ 41 tổ chức tại Singapore tái khẳng định cam kết của hai bên về tăng cường hơn nữa quan hệ đối tác chiến lược toàn diện góp phần vào hòa bình, ổn định và thịnh vượng ở khu vực. Hai bên nhất trí cần tăng cường hợp tác để giải quyết các thách thức mới nổi và nắm bắt các cơ hội, trong đó có hợp tác biển. Diễn đàn cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của đối thoại, hợp tác, tuân thủ luật quốc tế trong giải quyết các thách thức khu vực và toàn cầu.[28]

II. Tình hình và hoạt động đối ngoại của Việt Nam liên quan Biển Đông:

- Ngày 22/6, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Phan Văn Giang đã có các buổi tiếp Quyền Bộ trưởng Hải quân Mỹ Hùng Cao đang có chuyến công tác tại Việt Nam. Tại các buổi tiếp, Quyền Bộ trưởng Hùng Cao cho rằng hợp tác quốc phòng, trong đó có hợp tác an ninh hàng hải đóng vai trò quan trọng cho hòa bình, thịnh vượng của hai nước, cũng như an ninh, hợp tác và phát triển ở khu vực; bày tỏ mong muốn tiếp tục mở rộng hợp tác trong lĩnh vực này, qua đó góp phần làm sâu sắc hơn nữa quan hệ hợp tác trong lĩnh vực quốc phòng nói riêng và giữa hai nước nói chung. Đại tướng Phan Văn Giang bày tỏ mong muốn hai bên tiếp tục triển khai hiệu quả các nội dung hợp tác, tập trung vào các lĩnh vực trao đổi đoàn các cấp, đào tạo, an ninh biển, công nghiệp quốc phòng, hợp tác quân, binh chủng…[29]

- Ngày 23/6, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ đã tiếp đồng chí Mã Văn Phong, Chủ nhiệm Văn phòng Ngoại vụ tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Thứ trưởng đề nghị hai bên tăng cường trao đổi đoàn các cấp, tổ chức tốt Hội nghị điều phối hợp tác giữa các bộ, ngành, địa phương Việt Nam với tỉnh Quảng Đông lần thứ 10 tại Quảng Đông năm 2027, trong đó có hợp tác phát triển chuỗi logistics đa phương thức, nhất là hệ thống cảng biển.[30]

III. Ý kiến học giả, chuyên gia

- Ngày 18/6, trang Lowy Institute đăng tải bài viết của Jing Ge, phân tích chiến lược “vùng xám” mà Trung Quốc đang áp dụng để mở rộng quyền tài phán ra vùng biển phía Đông Đài Loan. Thay vì dùng biện pháp quân sự trực tiếp, Bắc Kinh sử dụng lực lượng hải cảnh và các tàu khảo sát dưới chiêu bài “thực thi pháp luật”, “quản lý” hoạt động và “duy trì an toàn giao thông” nhằm dần bình thường hóa sự hiện diện của mình. Tác giả nhấn mạnh đây là một cấu trúc áp lực đa tầng: hải quân đóng vai trò răn đe lớp ngoài, hải cảnh “thực thi pháp luật” ở lớp giữa, và các tàu hành chính hoạt động lớp trong, tạo ra vỏ bọc kỹ thuật, hành chính và dịch vụ công khiến toàn bộ hoạt động trông giống như “quản trị bình thường”. Nếu hoạt động vùng xám được bình thường hóa này không được ngăn chặn kịp thời, vùng biển phía Đông Đài Loan có thể trở thành nơi thử nghiệm mới cho việc Trung Quốc xói mòn trật tự khu vực dựa trên luật lệ.[31]

- Ngày 22/6, Canadian Press đăng tải bài viết của Dylan Robertson về việc Philippines nỗ lực thúc đẩy quan hệ quốc phòng chặt chẽ hơn với Canada khi cả hai nước đều muốn hạn chế yêu sách lãnh thổ của Trung Quốc tại Biển Đông và đối phó với các lo ngại về vấn đề chuỗi cung ứng và thông tin sai lệch. Trong chuyến thăm Ottawa vào tháng 6/2026, Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro Jr. đã ký với Bộ trưởng Quốc phòng Canada David McGuinty các thỏa thuận về hợp tác quốc phòng và hỗ trợ hậu cần. Theo Phó Giám đốc Quỹ Châu Á Thái Bình Dương Vina Nadjibulla, Philippines là quốc gia mà Canada đạt được nhiều tiến bộ nhất trong việc tăng cường quan hệ quốc phòng theo chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương công bố cuối năm 2022 của Canada. Canada có thế mạnh về các công nghệ vệ tinh, an ninh mạng có thể giúp Philippines phát hiện các hoạt động đánh cá bất hợp pháp, sự di chuyển của các tàu hải cảnh của Trung Quốc. Bà Nadjibulla cũng cho biết, Philippines có thể giúp Canada điều chỉnh mối quan hệ với Bắc Kinh khi Ottawa đang tìm kiếm thêm sự hợp tác kinh tế trong khi vẫn có thể hạn chế các lĩnh vực nghiên cứu nhạy cảm và tăng cường hợp tác an ninh quốc gia với các quốc gia khác. Philippines có thể là đối tác chủ chốt trong triển khai ý tưởng xây dựng liên minh “hình học biến đổi” (variable geometry) của Thủ tướng Canada Mark Carney.[32]

- Ngày 21/6, trang Indo-Pacific Defense Forum đăng tải bài bình luận, nhận định hành động lắp đặt cấu trúc nổi của Trung Quốc tại bãi cạn Scarborough đã châm ngòi cho các cuộc phản đối ngoại giao từ Philippines và gia tăng cảnh giác từ các đồng minh và đối tác. Vụ việc này đã làm dấy lên sự chú ý trở lại từ các nhà phân tích an ninh khu vực về hành vi hung hăng của Trung Quốc ở Biển Đông, bao gồm việc quấy rối tàu thuyền hoạt động hợp pháp của các nước khác. Những hành động như vậy vi phạm nghĩa vụ của Trung Quốc phải tuân thủ Phán quyết Trọng tài năm 2016 mang tính ràng buộc pháp lý. Theo các nhà phân tích, Mỹ và các đồng minh, đối tác nên tiếp tục khẳng định quyết tâm tập thể nhằm đề cao các chuẩn mực pháp lý để bảo vệ quyền chủ quyền của tất cả các quốc gia, duy trì tự do trên biển.[33]

- Ngày 22/6, The Wall Street Journal đăng tải bài viết bình luận về việc Trung Quốc lắp đặt cấu trúc nổi tại bãi cạn Scarborough. Dù Trung Quốc tuyên bố cấu trúc nổi này chỉ dùng để nghiên cứu san hô, nhưng đối với các nhà phân tích chuyên theo dõi tình hình Biển Đông, cấu trúc di động này không chỉ đơn thuần là bảo tồn biển mà có thể là bằng chứng cho thấy Bắc Kinh đang nỗ lực siết chặt kiểm soát bãi cạn. Giám đốc điều hành của Dự án SeaLight Ray Powell gọi đây là chiến thuật “cắt lát salami” để hướng tới việc cư trú lâu dài. Nếu Trung Quốc xây dựng một căn cứ quân sự trên bãi cạn này thì có thể gây ra mối đe dọa đối với lực lượng Mỹ trong một trận chiến về Đài Loan. Harrison Prétat, chuyên gia về các vấn đề biển châu Á tại CSIS, cho rằng đây là giai đoạn sáng tạo mới của Trung Quốc, các nhà nghiên cứu của Trung Quốc có thể tập trung vào bảo tồn nhưng những dữ liệu họ thu thập được cũng có thể giúp lập kế hoạch xây dựng hoặc nạo vét trong tương lai.[34]

- Ngày 23/6, trang của Viện Nghiên cứu và phân tích quốc phòng Manohar Parrikar đăng tải bài viết về việc tháng 7/2026 đánh dấu kỷ niệm 10 năm Phán quyết lịch sử của Tòa Trọng tài, bác bỏ yêu sách “đường chín đoạn” của Trung Quốc trên Biển Đông. Sau 10 năm, nghịch lý xung quanh Phán quyết nổi lên khá rõ. Trong khi thẩm quyền pháp lý của Phán quyết đã được củng cố, những thách thức trong việc thực thi vẫn còn tồn tại. Dịp kỷ niệm 10 năm Phán quyết trùng với năm Chủ tịch ASEAN của Philippines, tạo cơ hội cho việc lãnh đạo khu vực, giúp cho Philippines có một diễn đàn để củng cố quan điểm rằng Phán quyết không phải là vấn đề song phương giữa Philippines và Trung Quốc mà là sự khẳng định rộng hơn về trật tự pháp lý quốc tế về biển. Dù chưa giải quyết dứt điểm tranh chấp chủ quyền, nhưng Phán quyết đã định hình lại cục diện pháp lý và ngoại giao xoay quanh khu vực biển đang có tranh chấp; cho thấy luật pháp quốc tế có thể đưa ra cách thức ý nghĩa cho các quốc gia nhỏ hơn để thách thức các yêu sách, làm rõ các quyền hợp pháp và tái khẳng định quyền lực của UNCLOS 1982.[35]

- Ngày 23/6, Think China đăng tải bài viết của Chau Do về sự bế tắc trong đàm phán COC trong bối cảnh căng thẳng leo thang giữa Trung Quốc và Philippines. Tác giả nhận định rằng những luận điệu gay gắt từ cả hai phía, chịu ảnh hưởng từ các cuộc tập trận quân sự quy mô lớn như Balikatan 2026, đang làm trầm trọng thêm sự hoài nghi và cản trở tiến trình ngoại giao. Thay vì cố gắng giải quyết các tranh chấp chủ quyền vốn không thể hòa giải, bài viết đề xuất một cách tiếp cận thực tế hơn: COC nên đóng vai trò là một “rào chắn hành vi” nhằm quản lý rủi ro và giảm thiểu tính toán sai lầm. Bằng cách tích hợp điều khoản “không phương hại” (without prejudice) để bảo vệ lập trường chủ quyền cốt lõi của các bên, COC có thể trở thành khuôn khổ hữu hiệu để thể chế hóa các biện pháp xây dựng lòng tin, duy trì đối thoại và thúc đẩy ổn định khu vực thay vì bị sa lầy vào những tranh cãi pháp lý kéo dài.[36]

- Ngày 23/6, Viện Lowy đăng tải bài viết của Hunter Marston, nhận định rằng cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz khó có khả năng lặp lại ở Biển Đông hay eo biển Malacca, nhờ vào những khác biệt căn bản giữa “điểm nghẽn” (chokepoint) và “điểm nóng” (flashpoint). Eo biển Malacca, với gần 1/4 thương mại hàng hải toàn cầu và 45% tổng lượng dầu vận chuyển bằng đường biển đi qua, được coi là “điểm nghẽn” kinh tế, nhưng không phải “điểm nóng” bởi cả bốn quốc gia (Indonesia, Malaysia, Singapore, Thái Lan) cùng quản lý Lực lượng tuần tra Malacca (MSP), giúp bảo đảm eo biển này luôn mở. Ngược lại, eo biển Hormuz vừa là điểm nghẽn, vừa là điểm nóng quân sự dễ bị vũ khí hóa. Mặc dù Biển Đông là một “điểm nóng” do tranh chấp chủ quyền giữa nhiều quốc gia và nguy cơ đối đầu quân sự, nhưng đây không phải là một “điểm nghẽn” có thể dễ dàng bị đóng cửa. Ngay cả Trung Quốc, bên yêu sách lớn nhất, cũng không có khả năng hoặc động cơ kinh tế để phong tỏa hoàn toàn khu vực này[37]./.

------------------------------

[1] https://mofa.gov.vn/tin-chi-tiet/chi-tiet/viet-nam-lan-dau-tien-co-tham-phan-tai-toa-an-luat-bien-quoc-te-itlos--60531-139.html

[2] https://mofa.gov.vn/tin-chi-tiet/chi-tiet/tra-loi-phong-van-cua-uy-vien-bo-chinh-tri-bo-truong-ngoai-giao-le-hoai-trung-ve-viec-viet-nam-lan-dau-tien-co-tham-phan-toa-an-luat-bien-quoc-te-60566-1073.html

[3] https://www.facebook.com/share/p/1CuGPpRRhm/  

[4] https://www.facebook.com/share/p/14fBx2ZaPUX/

[5] https://www.facebook.com/share/p/1B68TaVQKm/

[6] https://www.facebook.com/share/p/1K7PFRPXCm/  

[7] https://www.philstar.com/headlines/2026/06/17/2535894/mission-completed-chinese-floating-platform-gone-scarborough-shoal

[8] https://www.ft.com/content/d5191b00-dccb-465e-8afb-e61cc8260f93?syn-25a6b1a6=1

[9] https://www.scmp.com/news/china/military/article/3358063/china-and-philippines-have-rare-naval-stand-near-disputed-scarborough-shoal

[10] https://dfa.gov.ph/dfa-statement-in-reply-to-the-statement-of-the-chinese-embassy-on-the-2016-arbitral-award/  

[11] https://www.facebook.com/share/p/1KkZEVXMeU/ 

[12] https://english.president.gov.tw/News/7169#new

[13] http://eng.chinamil.com.cn/2025xb/V_251452/16469274.html

[14] https://www.facebook.com/share/p/191M44pyoN/, https://www.facebook.com/share/p/19DKHjayNq/ và https://www.facebook.com/share/p/1JWdNZ7X6w/  

[15] https://en.mofa.gov.tw/News_Content.aspx?n=1329&s=122550

[16] https://www.fmprc.gov.cn/eng/xw/fyrbt/lxjzh/202606/t20260625_11952387.html

[17] http://eng.chinamil.com.cn/2025xb/H_251454/L_251456/16469792.html

[18] http://eng.mod.gov.cn/2025xb/N/T/16468987.html

[19] https://www.scmp.com/news/china/science/article/3358092/china-builds-record-breaking-100-metre-observation-tower-south-china-sea

[20] https://defencesecurityasia.com/en/malaysia-rejects-armed-drone-doctrine-turkish-anka-south-china-sea-isr/

[21] https://www.pacom.mil/Media/News/News-Articles/Article/4524877/philippine-us-forces-conduct-maritime-cooperative-activity/

[22] https://timesofindia.indiatimes.com/defence/international/solar-powered-sea-drone-for-philippines-how-us-aims-to-sharpen-south-china-sea-surveillance/articleshow/131934278.cms

[23] https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/aseans-gift-to-the-world-hormuz-crisis-sharpens-philippines-push-for-south-china-sea-code

[24] https://dfa.gov.ph/philippines-urges-international-community-to-reaffirm-unclos-as-constitution-of-the-oceans-during-36th-states-parties-conference-to-the-law-of-the-sea/

[25] https://defencesecurityasia.com/en/malaysia-rejects-armed-drone-doctrine-turkish-anka-south-china-sea-isr/

[26] https://asean.org/wp-content/uploads/2026/06/CPA-to-Implement-ASEAN-Russia-Strategic-Partnership-2026-2030.pdf

[27] https://asean.org/asean-and-canada-reaffirm-commitment-to-advance-strategic-partnership/

[28] https://asean.org/asean-and-japan-reaffirm-commitment-to-strengthening-comprehensive-strategic-partnership/

[29] https://www.vietnamplus.vn/tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-tiep-quyen-bo-truong-hai-quan-hoa-ky-hung-cao-post1119887.vnp và https://baochinhphu.vn/dai-tuong-phan-van-giang-tiep-quyen-bo-truong-bo-hai-quan-hoa-ky-1022606221443142.htm

[30] https://mofa.gov.vn/tin-chi-tiet/chi-tiet/thu-truong-thuong-truc-nguyen-minh-vu-tiep-chu-nhiem-van-phong-ngoai-vu-tinh-quang-dong-trung-quoc-ma-van-phong-60593-140.html

[31] https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/china-is-turning-the-waters-east-of-taiwan-grey

[32] https://www.thecanadianpressnews.ca/national/philippines-works-to-build-closer-defence-ties-to-canada-as-it-squares-off-with-china/article_a469796f-d9a3-5020-a271-7cec84135f55.html  

[33] https://ipdefenseforum.com/2026/06/chinas-new-structure-at-scarborough-reef-raises-alarm-draws-collective-response/

[34] https://www.wsj.com/world/asia/chinas-latest-tool-to-control-a-disputed-atoll-a-strange-floating-platform-70c52e01

[35] https://idsa.in/publisher/comments/ten-years-of-the-south-china-sea-arbitral-award

[36] https://www.thinkchina.sg/politics/are-china-philippines-tensions-sinking-south-china-sea-code-conduct

[37] https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/the-crisis-in-the-strait-of-hormuz-will-not-replay-itself-in-the-south-china-sea