Biên giới lãnh thổ

Giữ gìn hòa bình, an ninh và ổn định pháp lý trên biển

Các chuyên gia quốc tế đến từ Australia và Singapore trả lời phỏng vấn về tác động của công nghệ mới và biến đổi khí hậu trong vấn đề biên giới lãnh thổ, bên lề Hội thảo quốc tế “Giải quyết tranh chấp biên giới lãnh thổ trong một thế giới biến động” do Ủy ban Biên giới quốc gia, Bộ Ngoại giao, tổ chức ngày 21/10.

Con đường đối thoại và thương lượng

Nhận định về tác động của các công nghệ mới trong giải quyết tranh chấp biên giới lãnh thổ, GS. Stuart Kaye, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu tài nguyên và an ninh đại dương Australia (ANCORS), tin rằng sẽ có những thiết bị, máy bay không người lái với khả năng vận hành độc lập mà không cần con người điều khiển. Những công nghệ này có thể sẽ được triển khai trên đại dương, trên không trung và cả dưới lòng biển. Điều đó đặt ra nhiều thách thức mới về cách các quốc gia quản lý các khu vực thuộc quyền tài phán của mình, cũng như cách xử lý khi xảy ra tranh chấp.

Stuart Kaye, Giám đốc kiêm giáo sư luật tại Trung tâm nghiên cứu tài nguyên và an ninh đại dương Australia (Ảnh: Ngọc Anh).

Theo GS. Stuart Kaye, giải pháp mấu chốt là dựa vào luật pháp quốc tế. Luật pháp quốc tế chính là nền tảng quy định cách các quốc gia tương tác, xác định hành vi hợp pháp. Trong lĩnh vực không gian biển, Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS) đã tạo ra khuôn khổ pháp lý để các quốc gia xử lý công việc của mình và hợp tác giải quyết tranh chấp trên tinh thần xây dựng.

“Tất nhiên, không phải lúc nào cơ chế này cũng phát huy hiệu quả, nhưng trong rất nhiều trường hợp, nó đã giúp các quốc gia hợp tác, giải quyết tranh chấp và duy trì quan hệ tích cực”, Giám đốc ANCORS cho biết.

Điều này có thể thấy rõ qua nhiều ví dụ thực tế, nhiều quốc gia đã thành công trong đàm phán, phân định ranh giới biển vốn tồn tại tranh chấp lâu dài, nhờ đó hóa giải căng thẳng bằng con đường đối thoại và thương lượng.

Kaye cũng nhấn mạnh, luật pháp quốc tế có xu hướng hoàn thiện dần theo thời gian. Đây là hệ thống dựa trên sự đồng thuận giữa các quốc gia trong cộng đồng quốc tế. Do đó, thông qua đàm phán và hợp tác mang tính xây dựng, luật pháp quốc tế sẽ tiếp tục được củng cố và cải thiện, phản ánh nhu cầu và thực tiễn mới của thế giới.

Tăng cường ổn định pháp lý

Về vấn đề biến đổi khí hậu và những thách thức pháp lý với biên giới lãnh thổ, GS. Nilufer Oral, Giám đốc Trung tâm luật quốc tế, Đại học Quốc gia Singapore, khẳng định hiện tượng nước biển dâng có thể ảnh hưởng cách các quốc gia xác định ranh giới biển và đặt ra vấn đề liệu các ranh giới biển hiện có cần điều chỉnh do nước biển dâng hay không. Đây cũng là một vấn đề thuộc phạm vi luật pháp quốc tế đang được Ủy ban Luật pháp quốc tế (ILC) nghiên cứu.

“Đây là vấn đề hết sức quan trọng với sự ổn định pháp lý giữa các nước láng giềng, bởi lẽ phân định ranh giới biển là một trong những vấn đề phức tạp và nhạy cảm nhất”, GS. Oral nhận định.

Vị chuyên gia cũng quan ngại, sau khi các bên đã mất nhiều năm đàm phán để đạt được thỏa thuận cuối cùng, liệu mực nước biển dâng có thể trở thành lý do để một quốc gia khác, hoặc thậm chí một bên thứ ba, thách thức ranh giới đã được công nhận hay không? Do đó, Liên hợp quốc và ILC đã tập trung nghiên cứu chủ đề suốt 5-6 năm qua, với mục tiêu ngăn ngừa tranh chấp mới.

Nilufer Oral, Giám đốc Trung tâm luật quốc tế, Đại học Quốc gia Singapore. Bà cũng là thành viên của Uỷ ban Luật quốc tế của Liên hợp quốc và từng giữ chức đồng Chủ tịch Khoá họp lần thứ 74 (Ảnh: Ngọc Anh).

Ngoài ra, theo bà Oral, các ranh giới biển đã được thiết lập phù hợp với luật pháp quốc tế và UNCLOS, đồng thời đã được công nhận - nghĩa là những ranh giới không còn tranh chấp - sẽ được giữ nguyên.

Chính vì vậy, đây là một bước tiến lớn trong ngăn ngừa tranh chấp lãnh thổ trên biển và đã nhận được sự đồng thuận rộng rãi của các quốc gia thành viên Liên hợp quốc. GS. Oral bày tỏ tin tưởng, trong năm tới, thế giới sẽ tiếp tục chứng kiến nhiều tiến triển mới tại Liên hợp quốc liên quan đến vấn đề này.

Có thể nói, dù công nghệ hiện đại và biến đổi khí hậu đang làm thay đổi cục diện thế giới, luật pháp quốc tế và đối thoại hợp tác vẫn là nền tảng không thể thay thế để giữ gìn hòa bình, an ninh và ổn định pháp lý trên biển. Việc các quốc gia tiếp tục tôn trọng UNCLOS, duy trì thương lượng thiện chí và cùng nhau tìm kiếm giải pháp thích ứng với bối cảnh mới sẽ là chìa khóa để ngăn ngừa xung đột và bảo đảm trật tự công bằng, bền vững trên đại dương.