Lòng yêu nước từ lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa

10/05/2024 16:53

Dọc chiều dài đất nước ta có hàng trăm đảo lớn nhỏ nhưng chỉ có đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi) mới có một lễ hội độc đáo như Lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa. Ở đó, lòng yêu nước được suy tôn rõ nhất, từ cung cách tổ chức cho đến nội dung của lễ.

Khao lề thế lính là gì?

Nếu không phải là người Lý Sơn hoặc chưa từng chứng kiến lễ này, khi nghe cụm từ “khao lề thế lính” thì chẳng ai hiểu mô tê gì. Chỉ 4 từ ấy thôi mà hàm chứa trong đó bao câu chuyện của cha ông thuở đi mở cõi cũng như bảo vệ chủ quyền lãnh hải quốc gia.

Vậy “khao lề thế lính” là gì? Lề ở đây được hiểu là thói quen đã thành nếp, thành lệ. Khao lề nghĩa là lệ khao hằng năm cho những binh phu ra Hoàng Sa làm nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Còn thế lính là một nghi lễ, ít nhiều mang màu sắc của đạo giáo. Người ta dùng hình nhân để thế mạng cho những binh phu đi Hoàng Sa.

Lễ Khao lề thế lính được người dân Lý Sơn duy trì hàng trăm năm nay kể từ khi chúa Nguyễn trấn nhậm phương Nam.

Hàng năm, các triều đại phong kiến Việt Nam kể từ thời chúa Nguyễn đều sai phái người ra Hoàng Sa, sau này có cả Trường Sa, bảo vệ chủ quyền lãnh hải. Đội quân này không chỉ có người ở đảo Lý Sơn mà hầu như cả trai tráng ở nhiều vùng biển của Quảng Ngãi.

Thế nhưng, chỉ có ở Lý Sơn mới có lễ khao lề. Vì sao? Tiến sĩ Nguyễn Đăng Vũ - một chuyên gia nghiên cứu về văn hóa vùng biển ở Quảng Ngãi cho rằng, số người đi Hoàng Sa ở các nơi không nhiều như ở Lý Sơn.

Có lẽ, những chuyến hải hành ra Hoàng Sa giữ đảo, số lượng con em Lý Sơn chiếm tỷ lệ đông và cũng hy sinh nhiều nhất. Chính vậy nên nghi lễ tưởng nhớ đến những người hy sinh luôn được người dân Lý Sơn duy trì suốt mấy trăm năm qua.

Quang cảnh Lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa. Ảnh: Trần Đăng

Số phận những binh phu

Những người phụ nữ lớn tuổi ở Lý Sơn vẫn hay hát câu này: “Hoàng Sa trời nước mênh mông/ Người đi thì có mà không thấy về”. Câu hát buồn như một góc biển đảo lúc hoàng hôn!

Nhìn hành trang mà họ mang theo lúc xuống thuyền đủ để thấy ra Hoàng Sa thuở ấy là đồng nghĩa với “một đi không trở lại”. Mỗi người lính, ngoài lương thảo, họ còn mang theo một đôi chiếu cói, mấy đòn tre, tấm thẻ bài khắc tên họ, bản quán.

Những thứ này để phòng khi một ai đó hy sinh, đồng đội bó xác vào hai chiếc chiếu cói kèm theo thẻ bài rồi thả xuống biển, với hy vọng là thân xác của người lính ấy sẽ dạt vào bờ. Và người dân sẽ biết thân nhân của người xấu số mà báo tin cho người thân của họ.

Cũng là một cách “phòng xa” thế thôi vì hầu như những người lính hy sinh trên những chuyến hải hành vạn dặm thời ấy đều không để lại bất cứ một dấu vết nào. Bằng chứng cho điều đó là hàng trăm ngôi mộ gió hiện vẫn tồn tại trên đảo Lý Sơn. Trong mỗi ngôi mộ chỉ là những hình nhân bằng đất sét!

Lý Sơn chỉ rộng 10km2, dân số hiện đã lên hơn 2,2 vạn người. Nhưng làng vẫn dành quỹ đất để cho những ngôi mộ gió ấy tồn tại với thời gian. Điều này đủ thấy sự khốc liệt của những chuyến đi Hoàng Sa thuở trước và sự linh thiêng mà đời đời con cháu của đảo vẫn dành cho những người hy sinh vì nghĩa lớn.

Ở Lý Sơn hiện vẫn còn những người chuyên nặn hình nhân bằng đất sét để chôn trong các ngôi mộ gió. Đó là những ngôi mộ của ngư phủ chẳng may tử nạn trên biển mà không tìm được xác.

Mộ gió có từ thời cha ông đi bảo vệ Hoàng Sa, được người dân Lý Sơn duy trì cho đến hôm nay dù nội dung có khác. Đó cũng là cách bảo tồn và tri ân lòng yêu nước vô bờ của tiền nhân.

Suy tôn lòng yêu nước

Ở Hoàng Sa có hai hòn đảo mang tên Phạm Quang Ảnh - Cai đội từng chỉ huy số binh phu ra Hoàng Sa cắm mốc chủ quyền (năm 1815 thời Gia Long) và Phạm Hữu Nhật (năm 1836 thời Minh Mạng).

Hai vị cai đội này là những chỉ huy can trường, từng ngang dọc Hoàng Sa nhiều lần. Riêng Phạm Quang Ảnh, liên tiếp trong hai năm liền, ông đã đặt chân lên Hoàng Sa để đo đạc thủy trình (1815-1816).

Thế nhưng, sự khắc nghiệt của thiên nhiên đã không cho những người anh hùng ấy một cơ hội nào để trở về đất liền lần nữa.

Thân xác của họ cùng những đồng đội đã ở lại lòng biển, thay cho những cột mốc chủ quyền lãnh hải quốc gia. Thế hệ cháu con đã lấy tên hai ông để đặt tên cho hai hòn đảo ở Hoàng Sa.

Lý Sơn hiện có một miếu thờ, mang tên “chiến sĩ trận vong”. Nơi đây lưu giữ hàng trăm bài vị, mỗi bài vị tương ứng với một người lính hy sinh trong quá trình làm nhiệm vụ ở Hoàng Sa.

Qua bao năm chiến tranh, giặc giã và hỏa hoạn nhưng người dân Lý Sơn vẫn bảo vệ những tấm thẻ bài này như giữ gìn báu vật.

Cụ Võ Hiển Đạt, cho đến khi qua đời (2017), đã có 60 năm gác miếu thờ này. Ông như làm sống lại không khí của những ngày mà thanh niên Lý Sơn bước xuống thuyền để trực chỉ Hoàng Sa bằng việc phục dựng những chiếc thuyền nan mỏng manh - phương tiện để đi Hoàng Sa thuở ấy.

Nhìn vào những chiếc thuyền nan cùng các hiện vật mà người lính thuở xưa ra Hoàng Sa làm nhiệm vụ, con cháu hôm nay có thể hình dung về sự khốc liệt của những chuyến hải hành.

Cứ vào cữ tháng 2 âm lịch, các tộc họ trên đảo Lý Sơn lại tiến hành Lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa. Đây cũng là thời điểm mà cha ông của họ xuống thuyền ra Hoàng Sa làm nhiệm vụ. Toàn bộ không khí “ra Hoàng Sa” một thuở đã được tái tạo trong buổi Khao lề với tất cả sự linh thiêng và uy nghiêm.

Không phải ngẫu nhiên mà Lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa được công nhận là di sản phi vật thể quốc gia từ năm 2013.

Điều khác biệt mà Lễ Khao lề giữ được chính là lễ do người dân tổ chức, đúng với tinh thần “lễ hội của nhân dân”. Vậy nên Lễ Khao lề cứ tồn tại mãi với thời gian!

Nguồn: Baoquangnam.vn
Cùng chuyên mục
Chính phủ Campuchia đề cao hợp tác với các quốc gia láng giềng
Chính phủ Campuchia đề cao hợp tác với các quốc gia láng giềng

Ngày 12/6, tại trụ sở Bộ Ngoại giao và Hợp tác Quốc tế Campuchia ở thủ đô Phnom Penh diễn ra diễn đàn “Chính sách...

Tìm giải pháp hiệu quả để bảo tồn và phát triển kinh tế biển
Tìm giải pháp hiệu quả để bảo tồn và phát triển kinh tế biển

Hệ sinh thái, tài nguyên biển đang bị suy thoái, thu hẹp nghiêm trọng. Sự gia tăng chất thải ra cửa sông, ven biển, ngày...

Lào và Thái Lan xây thêm cầu qua sông Mekong
Lào và Thái Lan xây thêm cầu qua sông Mekong

Lào và Thái Lan đang lên kế hoạch xây thêm một cây cầu bắc qua sông Mekong. Đây sẽ là cây cầu thứ 6 kết...

Hàn Quốc ủng hộ những nỗ lực của Việt Nam nhằm gỡ thẻ vàng IUU
Hàn Quốc ủng hộ những nỗ lực của Việt Nam nhằm gỡ thẻ vàng IUU

Là những đối tác thương mại thủy sản quan trọng của nhau, Hàn Quốc ủng hộ những nỗ lực mà Việt Nam đang thực hiện...

Khởi động Đối thoại Shangri-La vì an ninh và ổn định ở châu Á-Thái Bình Dương
Khởi động Đối thoại Shangri-La vì an ninh và ổn định ở châu Á-Thái Bình Dương

Ngày 31/5, các hoạt động trong khuôn khổ Đối thoại Shangri-La lần thứ 21 đã diễn ra tại Khách sạn Shangri-La ở Singapore, thu hút...

Quảng Nam cùng quan tâm đến các vùng biển và ven bờ tiềm năng
Quảng Nam cùng quan tâm đến các vùng biển và ven bờ tiềm năng

Không chỉ trong phạm vi các khu bảo tồn, một số vùng biển và ven bờ có tiềm năng cao về đa dạng sinh học...

Tuổi trẻ Hải quân hưởng ứng chiến dịch tình nguyện “Hành quân xanh”
Tuổi trẻ Hải quân hưởng ứng chiến dịch tình nguyện “Hành quân xanh”

Ngày 26/5, tại thị trấn Long Hải, huyện Long Điền, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, Đoàn Cơ sở Hải đoàn 129 Hải quân tham...

Cà Mau ứng dụng số hóa trong quản lý tàu cá để chống khai thác IUU
Cà Mau ứng dụng số hóa trong quản lý tàu cá để chống khai thác IUU

Thời gian qua, tỉnh Cà Mau đã triển khai quyết liệt và đồng bộ nhiều biện pháp nhằm ngăn chặn có hiệu quả, tiến tới...

Thác Bản Giốc (Việt Nam) – Đức Thiên (Trung Quốc) lọt top 21 thác nước đẹp nhất thế giới
Thác Bản Giốc (Việt Nam) – Đức Thiên (Trung Quốc) lọt top 21 thác nước đẹp nhất thế giới

Theo Trung tâm thông tin (Cục Du lịch quốc gia Việt Nam), Tạp chí Du lịch quốc tế Travel+Leisure vừa công bố danh sách 21...

Đồn Biên phòng Cửa khẩu Sóc Giang tổ chức 27 lần tuần tra bảo vệ biên giới
Đồn Biên phòng Cửa khẩu Sóc Giang tổ chức 27 lần tuần tra bảo vệ biên giới

Từ đầu năm đến nay, Đồn Biên phòng Cửa khẩu Sóc Giang tổ chức 27 lần tuần tra bảo vệ biên giới với 158 lượt...

Tuổi trẻ Hải quân chung tay làm sạch biển
Tuổi trẻ Hải quân chung tay làm sạch biển

Vừa qua, tại Thành phố Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa, Đoàn cơ sở Trung đoàn Tàu ngầm 196 Hải quân phối hợp với Đoàn thanh...

Tình quân dân nơi đảo nhỏ
Tình quân dân nơi đảo nhỏ

Từ sáng sớm, không khí trên bờ biển thôn Bãi Ông đã rộn ràng. Hàng trăm cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 70, Bộ CHQS...

Từ Tây Nguyên đến Trường Sa: Tưởng xa nhưng lại hoá gần
Từ Tây Nguyên đến Trường Sa: Tưởng xa nhưng lại hoá gần

Sinh ra và lớn lên ở núi rừng Tây Nguyên, tôi đã nghĩ Trường Sa xa lắm. Từ nhỏ, tôi đã được nghe về những...

Bộ đội Biên phòng thành phố Đà Nẵng: Chung tay bảo vệ biên giới biển bình yên, phát triển
Bộ đội Biên phòng thành phố Đà Nẵng: Chung tay bảo vệ biên giới biển bình yên, phát triển

năm qua, cùng với đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, Bộ đội Biên phòng (BĐBP) TP Đà Nẵng còn...

Chi đội Kiểm ngư số 4 cứu kéo thành công 80 tàu cá cùng hơn 860 ngư dân
Chi đội Kiểm ngư số 4 cứu kéo thành công 80 tàu cá cùng hơn 860 ngư dân

Sáng 16/5, tại Thành phố Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa, Đảng ủy Chi đội Kiểm ngư số 4 tổ chức Hội nghị Đảng ủy mở...

Tin đọc nhiều
Tuyên truyền các quy định về khai thác hải sản cho ngư dân
Thắp lên tình yêu biên cương Tổ quốc
Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Đắk Lắk triển khai kế hoạch đón nhận hài cốt liệt sĩ từ Campuchia về nước
Tuần tra song phương biên giới cấp tỉnh Nghệ An-Xiêng Khoảng (Lào)
Tuần tra song phương Quảng Bình-Khăm Muồn
Bến Tre tăng cường các giải pháp chống khai thác IUU
Vùng 5 Hải quân thông tin về tình hình biển, đảo tại tỉnh Cà Mau
Tổ chức kết nghĩa giữa Đồn Biên phòng Phúc Sơn, Nghệ An với Đại đội 257, Bolikhamsai, Lào
Rộn ràng Liên hoan du lịch biển Nha Trang
Gỡ điểm nghẽn tại cửa khẩu Kim Thành, Lào Cai
Sẽ nâng cấp nhiều luồng hàng hải, kêu gọi vốn đầu tư các bến cảng biển
Phối hợp kiểm tra đoạn biên giới, mốc quốc giới
Phản ứng của Việt Nam về việc Camphuchia triển khai kênh đào Funan Techo
Phát triển Bà Rịa-Vũng Tàu thành Trung tâm kinh tế biển Quốc gia
Chung tay triển khai chương trình “Ánh sáng đường biên”
Đồn Biên phòng đảo Trường Sa đẩy mạnh tuyên truyền chống khai thác IUU
Tỉnh Cao Bằng đẩy mạnh giao lưu-hợp tác với thành phố Bách Sắc của Trung Quốc
Bộ đội Biên phòng thành phố Đà Nẵng: Chung tay bảo vệ biên giới biển bình yên, phát triển
Bình Thuận tiếp tục triển khai quyết liệt giải pháp phòng chống khai thác IUU
Việt Nam rất quan tâm đến tác động xuyên biên giới của các công trình thủy điện trên sông Mekong
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tiếp Phó Chủ tịch Thượng viện Indonesia
Sinh hoạt chuyên đề Tư tưởng Hồ Chí Minh về đối ngoại và ngoại giao
Quy định mới về hoạt động nạo vét trong vùng nước cảng biển, vùng nước đường thủy nội địa
Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam Hùng Ba
Tập trung rà soát, xử lý nghiêm các tàu cá mất kết nối thiết bị giám sát hành trình
Nâng cao nhận thức pháp luật về biển đảo cho ngư dân
Việt Nam và Trung Quốc tiếp tục đẩy mạnh kết nối giao thông đường bộ, đường sắt tại khu vực các tỉnh biên giới hai nước
Đại tướng Phan Văn Giang làm việc tại tỉnh Thừa Thiên-Huế
Vùng 1 Hải quân thông tin tình hình biển, đảo tại Nghệ An
Thủ tướng Chính phủ yêu cầu tập trung phát hiện, xử lý vi phạm về giám sát hành trình tàu cá